Rusya’nın Asker Alımında Batı Teknolojisi Kullanılıyor: Afrika ve Asya Hedefte
Yeni bir araştırma, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı için yabancı asker temin etmeye yönelik çevrimiçi ağların Batılı teknoloji ve dijital platformlardan yararlandığını ortaya koydu. Afrika, Asya ve Belarus’taki işçileri hedefleyen ilanlarda yüksek maaş ve farklı iş fırsatları vaat edilirken, savaş bağlantısı çoğu zaman açıkça belirtilmiyor.
Rusya’nın asker alımında dijital ağ iddiası
Rusya’nın asker alımı için oluşturulduğu belirtilen çevrimiçi ağların, Afrika, Asya ve Belarus’taki işçileri hedeflerken Batılı teknoloji şirketlerinin sunduğu dijital altyapı ve reklam araçlarından yararlandığı öne sürüldü. Afrika merkezli dijital demokrasi laboratuvarları ağı Code for Africa tarafından hazırlanan ve POLITICO ile paylaşılan araştırmaya göre, söz konusu sistemlerde savaş vurgusu çoğu zaman geri planda tutuluyor.
Araştırmada, iş arayan kişilere sosyal medya ve arama motorları üzerinden ulaşan ilanların, ilk bakışta sıradan iş fırsatları gibi göründüğü belirtildi. İnşaat işleri, güvenlik görevliliği, film projeleri veya Rusya vizesi konusunda yardım gibi teklifler, potansiyel adayları daha sonra işe alım sitelerine yönlendiriyor.
Bazı sitelerde BBC gibi Batılı haber kuruluşlarının logolarının kullanıldığı ve bunun kullanıcılar açısından yanlış bir güven veya onay algısı oluşturabileceği ifade edildi.
89 web sitesi ve çok sayıda sosyal medya hesabı tespit edildi
Code for Africa araştırmacıları, operasyonlarla bağlantılı olduğu belirtilen 89 web sitesi, yedi sosyal medya veya Facebook hesabı ile 39 mesajlaşma hesabı veya kanal tespit etti. Araştırmaya göre bu ağ sürekli olarak yeni internet siteleri ve hesaplarla genişliyor.
İşe alım çalışmalarının özellikle işsizlik veya güvencesiz çalışma koşullarıyla karşı karşıya olan genç erkeklere yöneldiği belirtildi. İlanlarda, kişilere kendi ülkelerinde kazanabilecekleri gelirlerin üzerinde maaşlar teklif edildiği aktarıldı.
POLITICO tarafından incelenen ilanlardan birinde, yeni bir film projesi için "küresel oyuncu seçimi" yapıldığı izlenimi verildi. İlanda yapay zeka tarafından oluşturulmuş, asker kıyafeti giyen siyahi erkeklerin görseli kullanılırken, "2025'te çekimler başlayacak" ifadesiyle Afrikalı erkek oyuncular arandığı belirtildi. Söz konusu ilan Almanya merkezli bir Facebook sayfasında yer aldı.
Bir başka reklamda ise "IRC Russian Bear" tarafından desteklendiği belirtilen bir içerikte, haki pantolonuna Rus bayrakları dikilmiş siyahi bir asker görseli kullanıldı. Reklamda sözleşme imzalayan kişiye anında 15 bin dolar ve aylık 3 bin dolar maaş vaat edildi. İçeriğin üzerinde "Hayatınızı değiştirme şansı" ifadesinin bulunduğu aktarıldı.
İşe alım ağının altyapısında Batılı şirketler
Araştırmanın dikkat çektiği noktalardan biri de yalnızca sosyal medya reklamları değil, bu kampanyaların teknik altyapısı oldu.
Code for Africa'nın araştırmasına göre operasyonun amiral gemisi olarak nitelendirilen işe alım markası Amsterdam'daki bir sunucuda barındırılıyordu. Ağ içerisinde kullanılan internet sitelerinin ABD ve İsveç merkezli şirketlerin yapay zeka araçlarından yararlanılarak oluşturulduğu belirtildi.
Potansiyel adayların başvuru formlarını doldurmasının ardından ise Avusturyalı bir şirketin yazılımının kişisel bilgileri topladığı ve bu bilgilerin Rusya'ya gönderildiği öne sürüldü.
Araştırmacılar, sistemin teknik yapısını Batılı dijital altyapının arkasında Rus ticari sunucularının, onların arkasında ise şikayet ve kapatma girişimlerine karşı daha dayanıklı bir sunucu katmanının bulunduğu şeklinde tanımladı.
Araştırmada bu durum, Rusya'ya asker temin etmeye yönelik olduğu belirtilen kampanyaların, Rusya'nın savaşına karşı çıkan ülkelerin teknoloji ve dijital araçlarından yararlanması açısından dikkat çekici bir örnek olarak değerlendirildi.
Meta’dan 300’den fazla reklam kampanyası kaldırıldı
Code for Africa, Batılı teknoloji şirketlerinin bu ağlarla bağlantılı hesap, reklam ve hizmetleri kaldırabilecek durumda olduğunu belirtti.
Code for Africa direktörü Justin Arenstein, Meta'nın şimdiye kadar bu işe alımcılarla bağlantılı 300'den fazla reklam kampanyasını kaldırdığını söyledi.
Araştırmacılar ayrıca internet aramalarının da adayların işe alım sitelerine yönlendirilmesinde kullanıldığını belirledi. Avrupa Birliği ülkelerinden Rusça olarak "sözleşmeli hizmet" veya "yabancılar için mühendislik sözleşmesi", İngilizce olarak ise "yabancı olarak Rus ordusuna katılma, yasal haklar, vatandaşlık" şeklinde yapılan aramaların ilgili internet sitelerine yönlendirebildiği ifade edildi.
Google aramalarında dil farkı iddiası
Araştırmada Google'ın yapay zeka tarafından oluşturulan arama özetlerine ilişkin de bir bulguya yer verildi.
Araştırmacılar, Avrupa Birliği dillerinde Rusya bağlantılı askerlik hizmetinin risklerine ilişkin uyarıların daha görünür olduğunu, diğer bazı dillerde ise bu uyarıların daha alt sıralarda yer aldığını belirtti.
Google'ın Avrupa, Orta Doğu ve Afrika sözcüsü Alex McPhillips ise araştırmadaki bazı iddialara, özellikle de söz konusu sitelerin büyük bölümünün Google reklamlarını kullandığı yönündeki değerlendirmelere itiraz etti.
McPhillips, şirketin raporun tüm unsurlarını "aktif olarak araştırdığını" belirterek, "İnsanları korumak ve güvenilir bilgilere erişimi sağlamak için tasarlanmış, ürünlerimizi yöneten katı politikalarımız ve sistemlerimiz var ve ihlaller tespit ettiğimizde yaptırım uyguluyoruz" dedi.
Rusya yabancı asker iddialarını reddediyor
Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı için yabancı ülkelerden kaç kişinin askere alındığına ilişkin bağımsız olarak doğrulanmış bir veri bulunmadığı belirtildi.
Ukraynalı yetkililer ise 36 Afrika ülkesinden yaklaşık 1.700 ila 1.800 kişinin Rusya adına Ukrayna'da savaşmak üzere askere alındığını tahmin ediyor.
Moskova, organize asker alımı yapıldığı yönündeki iddiaları reddediyor. Rusya tarafı, Afrika ülkelerinden gelen askerlerin gönüllü olarak katıldığını savunuyor.
Konu diplomatik düzeyde de gündeme geldi. Kenya Dışişleri Bakanı Musalia Mudavadi'nin mart ayında Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile konuyu görüştüğü belirtildi. Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa'nın da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile doğrudan görüştüğü bildirildi.
Afrika'da yalnızca erkekler hedeflenmiyor
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nde kıdemli araştırmacı olan Will Brown ise Rusya'nın Afrika'yı hedefleyen kapsamlı bir propaganda sistemi kurduğunu söyledi.
Brown'a göre on binlerce bot, etkileyici ve içerik pazarlamacıdan oluşan sistemde Rusya'nın kendisini özgürlük, egemenlik ve Afrika onurunun savunucusu olarak konumlandırdığı bir anlatı oluşturuluyor.
Brown, daha önce bu propaganda sisteminin ağırlıklı olarak kamuoyunu etkilemeye yönelik olduğunu düşündüklerini, ancak artık sistemin genç erkekleri cepheye göndermek için de kullanıldığının görüldüğünü belirtti.
Brown ayrıca Rusya adına savaşan bazı yabancıların ırkçı taciz, para kaybı, anlamadıkları sözleşmeleri imzalama ve kısa eğitimlerin ardından mayın tarlalarına gönderilme gibi sorunlarla karşılaştığı yönündeki anlatımlara dikkat çekti.
Rusya'nın yalnızca erkekleri hedef alan bir ağla sınırlı kalmadığı da belirtildi. Brown, Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nin ayrı bir çalışmasında Afrikalı kadınların Rusya'nın insansız hava aracı ve silah fabrikalarında çalıştırılmak üzere işe alındığı önemli bir ağın tespit edildiğini söyledi.
Bu ağın reklamlarının çevrimiçi forumların yanı sıra Kenya'nın başkenti Nairobi gibi büyük Afrika şehirlerindeki halka açık reklam panolarında da yer aldığı aktarıldı.
Araştırmanın ortaya koyduğu tablo, Rusya'nın savaş için insan kaynağı arayışında kullanılan yöntemlerin yalnızca geleneksel propaganda kanallarıyla sınırlı olmadığını gösteriyor. Sosyal medya reklamlarından arama motorlarına, internet sitelerinden veri toplama yazılımlarına kadar geniş bir dijital altyapının kullanıldığı iddiası, yabancı işçilerin nasıl hedeflendiğine ilişkin yeni soruları da gündeme getiriyor.
Yorumlar